Category: Vernacular architecture

เสายองหิน หรือ เสาเทินหิน เป็นระบบฐานรากของเรือนไม้พื้นถิ่นซึ่งใช้หินธรรมชาติวางบนพื้นดินโดยอาจขุดฝังจมต่ำกว่าระดับดินเล็กน้อย ผิวบนสลักเป็นเบ้าขนาดและรูปทรงสัมพันธ์กับเสาเรือนเพื่อวางเสาเรือนให้มั่นคงในตำแหน่งที่กำหนดไว้ เสายองหินช่วยตัดการผุกร่อนเสื่อมสภาพของตีนเสาเนื่องจากน้ำในดินและน้ำผิวดินรวมถึงศัตรูทำลายไม้ในดินด้วย ในเชิงโครงสร้างเสายองหินช่วยกระจายน้ำหนักของเสาให้แผ่นกว้างขึ้นมากหรือน้อยตามพื้นที่ของหินซึ่งวางอยู่บนพื้นดินนั้นโดยพบมากในพื้นที่ดินทรายหรือดินอ่อน เรือนเสายองหินสามารถยกย้ายเปลี่ยนสถานที่หรือยกปรับระดับได้สะดวกในกรณีที่ทรุดต่ำลงเนื่องจากการชะหน้าดินหรือน้ำหนักของเรือนเอง วัสดุหินที่ใช้โดยมากเป็นหินตามภูมิประเทศในพื้นที่ เช่น หินทรายในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ เป็นต้น ภาพประกอบโดย สันธาน เวียงสิมา สถาปนิก

ภาพฐานเสาไม้วางบนแท่นหินลักษณะเป็นเบ้าเพื่อหล่อน้ำมันป้องกันการเสื่อมสภาพของเสาไม้ พบมากในภาคใต้ของประเทศไทย โดยเสาไม้ซึ่งวางเทินอยู่บนเบ้าหินช่วยลดการดูดซึมน้ำจากดินโดยตรง อินทรีย์สารและอนินทรีย์สารในดินอาจทำให้ไม้เกิดการผุพังเสื่อมสภาพรวดเร็ว การหล่อน้ำมันในเบ้าหินนั้นป้องกันน้ำและศัตรูทำลายไม้ประเภทสิ่งมีชีวิต เช่น ปลวก มอด แมลงกัดเจาะ รา ฯลฯ ได้ดี ภาพประกอบโดย สันธาน เวียงสิมา สถาปนิก